عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )

59

تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )

مردم بسيار گرد آمده بودند از روزگار هماى بنت بهمن ، و جائى [ 1 ] بود ، كه آن را دژ نوشت [ 2 ] گفتندى يعنى دار الكتب . اندر وى بسيار كتاب بود ، از علم دين زردشتى و فلسفه و حساب و هندسه و هر علمى . اسكندر بفرمود تا آن همه [ 3 ] را ترجمه كردند و بروم فرستاد و فرمود به مقدونيا بنهادند ، و آن دژ نبشت [ 4 ] را بسوختند با هر چه [ 5 ] كتاب بود اندر وى ، و اندر ميان عجم كتاب نماند مگر اندك مايه كه اندر دست مجهولان مانده بود اندر [ 6 ] زاويه‌هاى ولايت . و پس سپاه [ 7 ] ايران آنچه باقى مانده بود همه را جمع كرد ، و لشكرى بساخت و بهندوستان رفت از راه تركستان ، و همه را قهر كرد ، و تركستان و چين و ما چين و هندوستان و كشمير بگرفت و همه ملوك را قهر كرد ، و چون ببابل رسيد [ 8 ] ، در آنجا وفات يافت . و چون وى بمرد ، جهان بى شاه بماند و هر كس ولايتى و شهرى بگرفتند بمراد خويش ، و همه خسيسان بر شريفان مسلط گشتند و نيز امنى نماند اندر جهان و پادشاهى ضعيف گشت ، تا اشك بيرون آمد و انطيخس [ 9 ] كه انطاكيه بنا كرده است بيرون

--> [ ( 1 - ) ] ب : جادوى [ ( 2 - ) ] هر دو نسخه : در نوست ؟ كه صحيح آن دژ نوشت است و در پهلوى دژ نپشت و دزنپسث بود ( دينكرت داردا ويراژ نامه ) و در فارسنامهء ابن بلخى ( ص 49 كوه نفشت آمده ، كه در اصطخر ( تخت جمشيد كنونى ) واقع بود . [ ( 3 - ) ] ب : تا همه را . [ ( 4 - ) ] هر دو نسخه : در نست ، كه صحيح آن همان دژ نبشت است . [ ( 5 - ) ] هر دو نسخه : هر چه . [ ( 6 - ) ] هر دو نسخه : تا اندر . [ ( 7 - ) ] هر دو نسخه نقطه ندارد . [ ( 8 - ) ] ب : رسيد ، ندارد . [ ( 9 - ) ] نسختين : ابطحش ؟ بلعمى 727 : انطخيس و انطيخس . طبرى : انطحيس بانى انطاكيه ( ص 704 ) حمزه در غرر 30 : انطحيس بنا كنندهء انطاكيه . چون مراد انتيوكوس بن سلوكوس است ، بنابران انطيخس صحيح باشد كه ابن خلدون همچنين ضبط كرده . اما در فارسنامه 59 مكررا انطيخن طبع شده .